سرخاب داغی

.         

§   در دو هفته گذشته مشغول تصویربرداری فیلم «آتام» به کارگردانی رضا حسن زاده بودم کار شاق و طاقت فرسایی بود چرا که اکثر صحنه های فیلم در شب اتفاق می افتاد و ما مجبور بودیم تا صبح بیدار بمانیم و نورهای متعدد را تنظیم و جابجا کنیم از طرفی فیلم نامه مشخصی در دست نبود و طرح کلی از وقایعی که می بایست اتفاق می افتاد در دست بود و قرار بر این شد که بازیگر ها با دریافت توضیحاتی که رضا از حس کلی هر صحنه ارائه می داد بازی کنند و این باعث می شد که زمان زیادی صرف شود از طرفی به جهت آن که میزان صحنه ها بر اساس نوع بازی شکل می گرفت گاه اتفاق می افتاد که ما محل دوربین را چندین بار تغییر می دادیم عملا هیچ گونه فیلمنامه و دکوپاژ مشخص و از قبل نوشته شده ای نبود و این کلیه عوامل فیلم را کلافه می کرد.

§         گاه کار به بحث هایی ختم می شد که اصلا ارتباطی به فیلم نداشت رضا خودش اعتراف می کرد که فیلم برایش وسیله است و هیچ اهمیتی ندارد که این فیلم به سرانجامی برسد مهم این است که در این فیلم من خودم را بیشتر می شناسم ) یک اختلاف اساسی که بنده با آقای حسن زاده داشتم این بود که بنده معتقدم که باید یک فیلمساز یا فیلمنامه نویس شخصیتی هایی که خلق می کند قبلا خوب بشناسد و در نهایت ما با شخصیت های تثبیت شده ای در فیلمنامه مواجه شویم در حالی که رضا با نوع فیلم سازیش بازیگران را در وضعیتی قرار می داد که خودشان را افشا کنند و به زعم ایشان این یعنی سینمای بی واسطه سینمایی که به واقعیت نزدیک است شاید بتوان به این وسیله فیلم هایی ساخت که واقعی باشند اما اساسا سینما و در کل هنر عرصه ای است برای خود نمایی، سوال اساسی این است که در این صورت من فیلمساز نقشم در ساخت این نوع فیلم چیست؟   

سلام

§        طی دو هفته گذشته درگیر شدید کاری باعث شد تا نتوانم چیزی بنویسم اما این بدان معنی نیست که من دوست نداشتم با شما در ارتباط باشم یاد شما همیشه در خاطر من هست و این یعنی زندگی، که جاری می شود بی آن که ما به ماهیت دقیق این بودن ها پی برده باشیم، همیشه این سوال در پیش چشم هایم نقش می بندد که ماهیت این گونه بودن چیست و ما چرا اعلارغم میلمان گاه هیچ وقت نمی توانیم حضور اشخاصی را در زندگیمان که بعضا وجود خارجی هم ندارند نادیده انگاریم.شاید تصور کنید که این یک گونه بیماری روانی است اما اگر چنین هم باشد سوال دیگری مطرح می شود و آن این که چگونه می توان درمان کرد؟ هر چند من اصلا تصور نمی کنم که به یاد کسی بودن و یاد کردن او چه در خاطر و چه به طور حضوری و یا به هر طریق ممکن، بیماری نیست بلکه یکی از فضایل انسانی است چرا که ما در طی روز با تماس گرفتن های متعدد از اشخاص  و یاد آوری این که در خاطرمان هستند احساس مسرت می کنیم.

« گاهي در زندگي دلتان به قدري براي كسي تنگ مي شود كه مي خواهيد او را از روياهايتان بيرون بياوريد و در آغوش بگيريد » این جمله نمی دانم از آن چه کسی هست اما نکاتی چند دارد که این جمله را برای من مهم کرده است.

گاهی :گاهی ما در زندگی دلمان به آنهایی که دوستشان داریم، به آنها که در هستی وجودی ما ایفاگران بلاواسته برای درک دقیق از هستی هستند تنگ می شود گاهی حتی حضورشان هم تسکینمان نمی دهد در این گونه مواقع ما از ترس این که مبادا این لحظه ها اندک و دست نا یافتنی باشند خون دلها می خوریم. وصال آغاز چالشی دیگر است خوشا آنان که قدر این لحظه را بفهند و فارغ از گذشته و آینده قدر بینند و صدر نشینند.

دل تنگی : اگر نبود این احساس درونی در آدمی، چقدر آسوده بود اما نه آسودگی چرا؟ مگر قرار است چقدر در این جهان باشیم و مگر قرار گرفتن مرگ نیست دل تنگی هر کس به اندازه تنهایی های اوست هرکه تنهاتر دل تنگ تر و این موهبتی است که به هر کس ندهند هرکس با کسی قرار گیرد اما انسان هایی هستند که تنهایشان به قدری بزرگ و دل تنگیشان به قدری وسیع است که هستی با تمام عظمتش در پیش چشمشان حقیر می نماید اینان با کس قرار نمی گیرند بل حضور دیگران بر دل تنگیشان می افزاید.

به شما به خاطر اين که تا پايان اين مطلب را خوانديد تبريک می‌گوئيم. بسيارى هستند که براى هدر ندادن زمان ، از وسط مطلب آن را رها می‌کنند تا از قافله « جهانى شدن » عقب نمانند.

سکوت

سلام

در هفته ای که گذشت هر روز به ایمیلم سر زدم اما دریغ، در این روزها به یک چیز بیش از همه چیز فکر کردم و آن مفهومی است که از واژه سکوت استنباط می کنم و برای همین چند بار دست بردم که بنویسم اول نوشتم : («یکی بود.» خدایی تنها، و خدا تنهایی و سکوت خود را تحمل نتوانست کرد پس سکوتش را شکست.«یکی نبود غیر از خدا هیچ کس نبود.» و خدا برای آن که کسی سخنش را بشنود دست به خلقت زد.

«زیر گمبد کبود.»و خدا برای آن که خدایی اش را به رخ بکشد انسان را آفرید، لُعبَتکانی فرمانبردار، تا بشنوند و ببینند، - باشد که شکر گذار باشند- به آنچه که فر ایزدی است و این به روز هفتم از خلقت بود.) تا این جای کار خوب بود اما باز نوشتم:(به زعم من روز هشتمی هم در کار بود خدا در چنان روزی انسان هایی خلق کرد از جنس خودش، تنها، عصایانگر، خلاق و من شدم مخلوق روز هشتم.) احساس کردم که از اصل مطلب دور شدم پس نوشتن را تعطیل کردم تا روزی دیگر بنویسم:(آري بيش از اينها مي توان خاموش ماند...«فروغ فرخزاد»اما به راستي چرا بايد اين چنين بود و اين چنين كرد وقتي مي شود پرده را يك سو كشید ....

گاه سكوت حالتي است تدافعي در مقابل آنچه كه در كلام اتفاق می افتد و كاه حالتي است تهاجمي.

« درآغاز كلمه بود و كلمه خدا بود » چرا چنين بود پدر؟ راستي هيچ از خودمان پرسيديم كه چرا خدا سكوتش را شكست مگر نه اين است كه هستي هر چيزي زماني معني دار مي شوى كه عدمي بر چيزي محقق شود و خدا كه هست مطلق بود چرا هستيش را مي خواست كه تجلي بخشد مگر نه اين است كه خدا هم به تجلي نيازمند بود.) احساس کردم پا فراتر از خط قرمزهای دین می نهم و اندیشیدم شاید عده ای برداشت سویی از این مسئله بکنند پس دیگر بار دست از لفاظی کشیدم.  

و یک روز دیگر : ( مي توان، راستش... ، هيچ؟! ) و دوباره : (انسان موجود پيچيده اي است تصور كن اگر زبان به سخن نمي گشود چه فرقي با ديگر موجودات داشت «انسان موجودي است ناطق» نطق مي تواند يك ويژگي باشد هرچند كه انسان به مدد علمش پي برده است، تنها او نيست كه حرف مي زند بلكه ديگر موجودات هم بسته به تكاملشان از كلام بهره مي برند اساسا تمام هستي داراي كلام و نطق است اين كه من نمي توانم حرف يك گل را بفهم يا پي به راز آب، اين جاري پاك ببرم، گناه ستاره چيست كه چشمك مي زند يا ماه كه در شب خود نمايي مي كند، باري كلام نه ويژگي كه قسمتي از هستي آدمي است و نمي توان آن را ناديده انگاشت اما آنچه كه انسان ها را به سكوت وامي دارد فهم آدمي است از مفاهيم هستی، گاه سکوت نشانگر عدم شناخت است یعنی اگر آدم عقلانی باشید در مقابل آنچه که نمی دانید سکوت اختیار می کنید در این گونه مواقع آدم دوست دارد که بیاموزد و اصولا جدالی است در درون. گاه سکوت نشانه ترس است وقتی ما از یک چیزی می ترسیم ناخواسته زبانمان بند می آید اما هیاهویی است در درون. و بسیار مثال ها می توان داشت که در تمام این مثال ها یک ویژگی هست که همواره چالش زاست و آن هیاهوی درون است. اساسا آدمی وقتی از بیرون می بُرد تازه به درون خود رجوع می کند سکوت همراه با نوعی خودشناسی است، برای همین هم هست که دراویش و آنها که سیر و سلوک و ریاضت پیشه می کنند به چله نشینی می پردازند،- منظور از چله نشینی رفتن به یک مکان عاری از هیاهو و بسط نشستن به مدت چهل روز است- در جای جای ایران به چله خانه هایی بر فراز کوه ها بر می خوریم و یا در تبت شنیده ام که در مراکز دینی که عمدتا بر فراز کوه واقع شده است بودایی ها چاهی می کَنند که از بالا فقط سوراخی دارد به اندازه داخل شدن اما در پایین فضای نسبتا بازی شبیحه یک اتاق دارد که اولین آموزه برای طلبه ها آن است که مدت معینی را در آنجا به سر می برند تا تزکیه نفس یابند.

امیدوارم سکوت تو از این گونه باشد چرا که در این صورت تو به چیزی دست خواهی یافت که حداقل زاده خودشناسی و تکامل نفسانی توست، اساسا ما آدم ها همواره تحت تاثیر گفتار و رفتار دیگرانیم و معمولا رفتارهایی که از ما سر می زند در اصل نه خواسته ما که تمایلات و خواسته های دیگران است. از این رو گاه ناخواسته ما مسیری را که در زندگی می پیماییم با لحاظ وجود دیگران است بی آن که بدانیم و از خود بپرسیم در این سرنوشت که به مدد دیگران رقم می خورد نقش ما چیست؟ پدرم دوست دارد من کاری را انجام دهم که او از من می خواهد، دایی ام می پسندید که  من در فلان رشته که او دوست دارد تحصیل می کردم، عمویم از نوع لباس پوشیدن من خوشش نمی آید و ترجیح می دهد که مثلا رنگ لباسم فلان باشد، خواهرم از این که می بیند من دارم تحت تاثیرات تفکرات فلان اندیشمند حرفی را تایید و تکذیب می کنم آتشی می شود با این حال من خیلی سعی می کنم مراعات حال همه را بکنم اما دیگران چه؟ اصولا دیگران در پی آن هستند تا تمایلات سرکوب شده خود را که هیچ وقت میل بروز نیافته اند بر ما تحمیل کنند فارغ از این که آدمی تربیت می کنند که شبیه خودشان است با گروهی دیگر از تمایلات سرکوب شده آنها معمولا صلاح ما را می دانند آنها می دانند که چون خودشان فلان عمل را انجام نداده اند پس حالا احساس بدبختی می کنند ما هم برای آنکه احساس خوشبختی بکنیم بهتراست همان کاری را بکنیم که آنها می گویند فارغ از این که من و خواسته های من چه می شود؟  تو ؟! تو بچه ای هنوز مانده است تا خوب و بد روزگار را بفهی ما صلاح تو را می خواهیم.

دارم چه می نویسم من هم دچار همان رفتاری شدم که از دیگران سر می زند و من دوست ندارم، یا نه دچار نوعی وراجی و هذیان شده ام، در این صورت باید از خودم شرمنده باشم و خجالت بکشم که بی اجازه دارم وقت دیگران را می گیرم . 9/4/86 تبریز مجید فتحی  

«یکی بود.» خدایی تنها، و خدا تنهایی و سکوت خود را تحمل نتوانست کرد پس سکوتش را شکست.

«یکی نبود غیر از خدا هیچ کس نبود.»و خدا برای آن که کسی سخنش را بشنود دست به خلقت زد.

«زیر گمبد کبود.» و خدا برای آن که خدایش را به رخ بکشد انسان را آفرید لُعبَتکانی فرمانبردار تا بشنوند و ببینند باشد که شکر گذار باشند به آنچه که فر ایزدی است و این به روز هفتم از خلقت بود.به زعم من روز هشتمی هم در کار بود خدا در چنان روزی انسان هایی خلق کرد از جنس خودش، تنها، عصایانگر، خلاق و من شدم مخلوق روز هشتم.

وقتی چشم گشودم کوچه ما در امتداد باریکه راهی بود که به کوهی ختم می شد سرخ، مثل مس، یا نه سرخاب. بعدها فهمیدم که سرخاب یک نوع رنگ و لعاب است که زن ها از آن برای آرایش استفاده می کردند اما این روزها با انواع بزک و دوزکی که فرنگی ها به ما می فروشند دیگر چه کسی به سراغ سرخاب و سفید آب می رود.

سرخاب محله قدیمی در شمال شهر تبریز است این محله چسبیده است به کوه سرخ فامی که از غرب تا شرق در شمال شهر کشیده شده است به همین دلیل این محله نامش را از این کوه به عاریت گرفته است سیستم معماری و شهرسازی تبریز در قدیم به گونه ای بوده است که متشکل می شده از یک قلعه اصلی به نام بازار و هشت قلعه که محله های این شهر را تشکیل می داده است هر محله به وسیله دروازه ای - که بنام همان محله نامیده می شده است -به قلعه اصلی راه داشت مثل محله خیابان، شتربان، باغمیشه و... در مسیر منتهی به قلعه اصلی یعنی بازار، هر محله قبرستانی داشت که مردم هر روز صبح بعد از خواندن فاتحه بر سر قبر مرده هاشان به سر کار می رفتند مثل تمام محله ها، محله سرخاب هم یک قبرستان داشت اما آنچه که این قبرستان را ویژه می کرد این بود که برخلاف محله های دیگر قبرستان پشت این محله است - به نظر می رسد که مرده های این محله هیچ ارج و قربی نداشته اند- از طرفی این قبرستان یک محل فرهنگی است می شود گفت که این قبرستان آرامگاه تمام ادبا و شعرای این شهر است با این حساب می شود اینگونه فرض کرد که محله سرخاب یک محله ساده نبوده است.

مدرنیزم که آمد بافت شهر به هم خورد حالا دیگر از قلعه شهر و محله ها خبری نیست شهر توسعه یافته و قبرستان ها برچیده شده اند اما قبرستان سرخاب به مدد بنای مدرنی که به یاد شاعران آن ساخته اند -مرده های این محله ارج و قربی یافته اند - به نام مقبره الشعراء تغییر نام یافته است خانه ما بر اثر این توسعه پشت همین قبرستان واقع شده است.

«سرخاب داغی» کوه سرخاب که بر فرازش مقبره امامزاده های عون ابن علی واقع شده است به نام «عینالی» مشهور است. داغ نشانه ای است که بر اثر سوزاندن پوست به وسیله شئی فلزی ایجاد می شود و هم به معنای کوه است و سرخاب داغی استعاره از نقشی است که محله سرخاب بر پیکره شهر تبریز دارد از این گذشته مگر می شود از چنین نامی به این سادگی گذشت تمام عمر من بر دامان این کوه در کوچه پس کوچه های این محله سپری گشته است تمام کوره راه های این کوه تفرجگاه و محل الحام من بوده است از طرفی نام این محله و کوه از دیر باز مترادف با نام تبریز بوده است.

سرخاب مجالی است برای باز خوانی و بازنگری داغ ها سینه سوخته ای از تبریز حالا نامش را بگذارید داستان، شعر، عکس، فیلم، واقعه نگاری، و ... در کل من آمده ام تا با شما باشم سری به من هم بزنید. 25خردادماه86